BRICS ülkeleri (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika) gibi gelişmekte olan piyasalar, koronavirüs pandemisi tarafından sert darbeler aldı. Ne kadar çabuk toparlanacakları yalnızca aşı oranlarına değil, aynı zamanda ABD Federal Rezervine de bağlı.

Bir ülke sanayi, ticaret veya turizm yoluyla küresel ekonomiyle ne kadar iç içe olursa, COVID-19 pandemisinin potansiyel zararı o kadar büyük olur. Almanya ve diğer zengin ülkeler, büyük yardım ve ekonomik teşvik paketleri yardımıyla bu zararı azaltmaya çalıştılar. Ancak dünya çapında yükselen ekonomiler çoğunlukla aynı miktarda kaynağı harekete geçirecek durumda değillerdi.

Kiel Dünya Ekonomisi Enstitüsü’nde (IfW) iş çevrimleri ve büyüme konusunda uzman olan Klaus-Jürgen Gern konuyla ilgili, “Gelişmekte olan piyasalar kaynaklardan yoksun. Genel ekonomik çıktıya karşı ölçüldüğünde, hükümet gelirleri genellikle daha düşük. Ayrıca uluslararası sermaye piyasalarından sanayileşmiş ülkeler kadar borç alamazlar” yorumunu yaptı.

Korku artıyor

COVID-19 salgını 2020 baharında yayılırken, birçok kişi büyük bir ekonomik felaketten korkuyordu. Ama şu ana kadar hala gerçekleşmedi. O dönemde, yatırımcılar gelişmekte olan piyasalardan sermayelerini rekor bir hızla çekerek ülkeleri finansal olarak kurumakla karşı karşıya bıraktı . Ancak ilk şoktan sonra durum normale döndü.

Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Dünya Bankası gibi küresel finans kuruluşları büyük teşvikler sağlayarak piyasaların istikrara kavuşmasında önemli bir rol oynadı. Gern, DW’ye verdiği demeçte, “Bu şekilde, yatırımcıların krizin bir sonucu olarak devlet iflaslarının meydana gelebileceğine dair korkularını yatıştırdılar” dedi.

Ancak bu arada korku bir kez daha gündemde. Amerika Birleşik Devletleri’nde enflasyon arttıkça, Federal Rezerv öngörülebilir gelecekte faiz oranlarını yükseltebilir. Münih merkezli Ifo Enstitüsü başkanı Clemens Fuest, DW’ye verdiği demeçte, “Gelişmekte olan piyasalar için, sermaye maliyetinde keskin bir artış ve sermaye kaçışı riski var” diyor.

Faiz oranı endişeleri var

Buna 2007-08 mali krizini takip eden yıllarda, örneğin 2012-13 veya 2015-16 yıllarında birkaç kez tanık olunmuştur. Gelişmekte olan piyasalardan sermaye çekildiğinde, para birimlerinin çökmesine ve yatırım için para sıkıntısı yaşanmasına neden olur.

Ancak Fuest, kısmen gelişmekte olan piyasaların artık sorunla başa çıkma konusunda daha fazla deneyime sahip olması nedeniyle genel olarak bu risklerin geçmişte olduğundan daha düşük olduğunu belirtiyor.

Yine de, IfW araştırmacısı Gern, gelişmekte olan ekonomilerin son on yılda borçlarını “önemli ölçüde artırdığına” dikkat çekiyor. “2007-08 mali krizinden önce, yükselen piyasaların kamu borcu ekonomik çıktının ortalama %30’unu oluşturuyordu. Şimdi ise %65’e yakın” dedi.

Dolayısıyla, faiz oranları yükseldikçe, borcun geri ödenmesi için devlet gelirlerinin giderek artan bir payının kullanılması gerekiyor.

Bazı yükselen piyasa ekonomileri şimdiden ciddi sorunlarla karşı karşıya. Örneğin Arjantin pesosu, pandeminin başlangıcından bu yana ABD doları karşısında değerinin yaklaşık üçte birini kaybetti ve enflasyon %50 civarında seyrediyor.

Büyük bir eksi

Hindistan, Meksika ve Güney Afrika gibi gelişmekte olan büyük pazarların ekonomileri de 2020’de yaklaşık %7-8 oranında daraldı.

Geçmişten farklı olarak, bu ülkelerin çoğu kendilerini küresel trendden ayrı tutamadılar ve dinamik bir büyüme sağlayamadılar. IMF tahminlerine göre, Çin dışındaki gelişmekte olan ekonomilerdeki ekonomik durgunluk, sanayileşmiş ülkelerden bile daha büyüktü.

Kriz aynı zamanda bir zamanlar ünlü olan BRICS ülkeleri grubunun artık neredeyse hiçbir ortak noktasının olmadığını da gösterdi. Gruptan sadece Çin ekonomisi geçen yıl büyüyebildi.

Rusya’da ekonomi %3 düşerken, Brezilya’da COVID nedeniyle yüksek enfeksiyon ve ölüm oranları ve ülkenin demokratik kurumlarını baskı altına alan popülist başkanı Jair Bolsonaro ile %4’lük bir düşüş yaşandı.

BRICS’in yıldızı soluyor

Önümüzdeki yıl IMF, Brezilya ekonomisinin %2’den daha az büyüyeceğini tahmin ediyor. Bu, bir zamanlar sanayileşmiş bir ulus olmanın eşiğinde görülen bir ülke için yıkıcı bir rakam.

Alman Ekonomi Enstitüsü (IW) başkanı Michael Hüther, Handelsblatt gazetesine verdiği demeçte, siyasi istikrar eksikliği ve genellikle yasal kesinlik eksikliğinin BRICS’in yıldızının sönmesinin nedenleri olduğunu söyledi.

Hüther “Tek yapmanız gereken BRIC’i haykırmak ve yatırımcılar üşüşür günleri geride kaldı” dedi.

Tahminler, sorunları siyasi huzursuzluk ve şiddetli karantinalarla birleşen Güney Afrika için de benzer. Alman Afrika İş Birliği başkanı Christoph Kannengiesser, “Güney Afrika, küresel değer zincirlerine derinden entegre ve bu nedenle ekonomisi, Avrupa ekonomileri gibi savunmasız” yorumunda bulundu. Yine de uzman, ülkede faaliyet gösteren Alman şirketleri için geri çekilmek için bir neden olmadığını vurguluyor.

Kannengeesser, DW’ye verdiği demeçte, “Orada yoğun bir şekilde yatırım yapan Alman endüstrisi, bir iş yeri olarak Güney Afrika’ya bağlı ve temelde iyimser” dedi.

Toparlanma aşılara bağlı

Bu ekonomilerin ne kadar hızlı toparlanabileceği, yetkililerin COVID sağlık krizini kontrol etme yeteneğine bağlı.

Ancak aşı eksikliği nedeniyle, bir yandan Afrika’daki aşılama oranları şimdiye kadar son derece düşükken, diğer yandan ABD ve AB kendi nüfusları için destekleyici aşılar üzerinde kafa yoruyor. Kannengiesser, bunun adil olup olmadığını tartışmanın bir anlamı olmadığına inanıyor.

Bunun yerine, amacın Afrika kıtasını diğerlerinin yardımına daha az bağımlı hale getirmek olması gerektiğini söyledi. “Afrika, ihtiyacı olan aşıları kendi başına üretebileceği bir konuma getirilmelidir. Bu bir patent meselesi değil, üretim kapasiteleri meselesidir.”

Ancak, üretim kapasitesini artırmak bir gecede gerçekleşemez. Bu arada Almanya’nın sadece uluslararası COVAX girişimi yoluyla değil, aynı zamanda ikili olarak da fazla aşı bağışlamayı düşünmesi gerektiğinin altını çizen uzman, COVAX’ın aşıları acilen ihtiyacı olan ülkelere hızlı bir şekilde tedarik etmekte büyük zorluklarla karşılaştığını da sözlerine ekledi.

Kaynak: dw.com

Çeviri: Cem Cetinguc

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz