İçinden veya dışından ‘‘Sayın Berk, yine entel dantel bir şeyler çiziktiriyor, ne zaman piyasa kısmına geleceğiz. Net konuş, net yaz’’ diyenler varsa, aslında tam da o netlikteyiz. Gerçeği istiyoruz, gerçeği ver bize gibi şeyler duyunca aklıma nedense birkaç “iyi” adamdan biri olan Tom Cruise’ün ‘‘gerçeği istiyorum’’ demesi üzerine Jack Nicholson’un ‘‘gerçeği kaldıramazsın’’ diye bağırması geliyor.

Son bir iki haftadır oluşan piyasa türbülansını ve satış dalgasını iyi tahmin ettik. Şanstı, beceriydi, arkasında belli bir metodoloji vardı, ayrı konular. Buradan Nietzche’nin yanlış anlaşılan kritik cümlesine bağlayayım ve oradan yine risk alarak net anlatımla devam edeyim. Abartı gelebilir ve belki de gerçekten öyledir ama piyasalar son birkaç haftada uçuruma uzaktan şöyle bir göz attı. Neye benzediğinin çok az kısmını göz ucuyla gördüklerini sandı ve korktu.

Global risk barometresi olarak aldığımız S&P500 endeksi, 20 Eylül’ün en düşük seviyesinin de altını gördü. Fakat bildiğiniz gibi bu düşüşü de ayı piyasası başlangıcı yerine geçici bir düzeltme olarak gördük. Daha önce bahsettiğimiz ve bize ikinci bir dip göreceğimizi düşündüren şartların çoğu, bu geçen haftaki düşüş ile yerine geldi. Piyasalarda mini panik havası ve havlu atma benzeri gelişmeler vardı. Daha net olmak gerekirse QQQ ve SPYDER hacminde önemli artışlarla birlikte, volatilitelerde artış ve piyasa karamsarlığında artış gördük. Örneğin, AAII Ayı Konsensüsü, 2020 Mart’tan beri en yüksek artış olan yüzde 40’a ulaştı. Buna benzer birçok örnek ve baktığımız veri var ama uzatmayacağım.

Piyasa gelişmeleri de bu görüşler paralelinde olmaya devam ediyor. Rotasyon öngörümüzle birlikte döngüsellere ve değer hisselere dayanan relatif performanslarının güzelleştiğini görüyoruz. Özellikle de ön plana çıkardığımız enerji gibi geç döngüsellerde. Gerçekten çok çok tuhaf şeyler olmazsa döngüsellerde ve değerlerde herhangi bir yeni büyük kırılma beklemiyoruz. Hatta daha da fazla risk alarak şunu da ifade edelim: Sanmıyoruz ama S&P 500’de 4300’ün altına bir düşüş görsek bile bu bizi endişelendirmeyecek. Üzerine basa basa vurguladığımız düşüşlerin bu bahsettiğimiz varlıklarda diplere yakın olduğumuz ve önemli düşüşlerin bunlarda alım fırsatı olduğu. Bizim piyasaların ise reflasyon ortamında geride kalmasını beklemeye devam ediyoruz. Yani genel olarak piyasanın anketlere ve fiyatlamalara yansıyan karamsarlığını ve endişeyi taşımıyoruz.

Bu kısa vade için veya orta vade için. Orta vade ülke ve piyasaya göre çok değişebilecek bir kavram ama yine net olalım: 2022 ikinci çeyrekten önce bir ekonomik kriz ve ayı piyasası olacağını sanmıyoruz. Sonrasını düşünen kaç kişi var emin değiliz ama asıl sonrası kritik olacak. Bizim tahminimiz o vakit, ‘‘bu da nereden çıktı, kimse tahmin edemezdi zaten, inşallah her şey güzel olur, aman moral bozmayın, ağzımızın tadı bozulmasın’’ gibi şeyleri yine bol bol işiteceğiz. İngiltere Kraliçesi’nin ‘‘2008 krizini niye kimse tahmin edemedi?’’ diye sorduğu ve 1998, 2001 ve 2008 krizlerinin sebebini hala ikincil konulara ve semptomlara bağlayanların sayısı ve statülerini gördüğümüz için maalesef bu noktada iyimser olamıyoruz.

2021 için neden böyle düşündüğümüzü ileride daha detaylı aktarmaya çalışacağım ama spoiler içeren kısa bir fragman arz edeyim: Uzay mekiğine binmek, Mars’ta koloni kurmak ve Yuval Harari gibi entelektüellerin dolmuşuna binip Tanrılar gibi olmak, insanların ‘upgrade’ edileceği gibi üretilen rüyalardan uyanıp, bunun yerine gerçek hayata karışıp sokağı kokladığınızda hayaller ‘‘Transhümanist Ütopya’’, gerçekler ise ‘‘Brave New World kitabı ile Elysium’’ filmine doğru bir yol.

Bizce genel olarak olaylar, özellikle de piyasa hareketleri ile ilgili düşünürken, birbirinden bağımsız gibi görünseler de ‘bariz olmayan ağlar var mı?’ diye düşünmemiz lazım. Emtialar ile ilgili düşünürken de artık şirazesinden çıkan büyük oranda insan eseri çevre felaketlerinin küresel ısınma ve doğanın dengesinin bozulmasının yarattığı arz tarafındaki sorunları da hesaba katmak gerekiyor. ESG’nin de içinin boşaltılmaya başlanması ve yüzeysellikten öze inmeyen “dostlar alışverişte görsün” tipi çabaların da sonuç vermesi güç. Hatta bazı karbon emisyonu ile ilgili bazı uygulamaların tam tersi sonuçlar ürettiği de görülüyor.

Pamuk vadeli fiyatları, yurt dışında 9 yılın zirvesini gördü. Kanada’da yulaf üretiminin ekstrem hava koşulları ve kuraklık nedeniyle yarı yarıya düşmesi ile vadelileri son yılların rekor seviyelerine geldi. Gübrelerden potash ve urea geçen seneye nazaran çok yükseldi. Çin’in sadece ego ve güç göstergesi nedeniyle inşa ettiği bazı şehir ve barajların yarattığı tahribat, yağmur döngüleri ile şiddetlenerek artıyor. Örneğin Hubei eyaletinde, aynı Dostoyevski’nin St Petersburg’u, bir güç sembolü olarak hydro enerji santraller ve barajlar içeren megaler projeler bilim adamlarına göre yoğun nüfuslu, tehdit altındaki hayvan ve bitki türlerine ev sahipliği yapan ve jeolojik fay hatlarının geçtiği bir bölgede inşa edilmesi bir felaket reçetesi.

Çin tarihini bilenler Çin devletlerinin, hanedanlıklarının her zaman iç kargaşa ile sonlandığını ve bunda kuraklık gibi doğal felaketlerin ve gelir dağılımı adaletsizliği kaynaklı sosyal olayların etkin olduğunu da bilir. Sizce bizim gibi konuya nispeten ‘‘Fransız’’ların bildiğini Çin’in yöneticileri bilmiyor mu? Alınan son kararlar, size anlatıldığı gibi geçici/önemsiz ve sadece teknolojiye yönelik mi yoksa topyekûn bir pivot mu? Kimsenin konuşmadığı ama herkesi etkileyecek bir dönüşüm mü? Peki dünya ekonomisinin yeni petrolü sayılan yarı iletkenlerin açık ara en büyük üreticisi Tayvan’ı, Çin’in kendi haline bırakacağını mı düşünüyorsunuz? Yarı iletken üretiminin aşırı derecede su gerektirdiği ve Tayvan’ı ciddi su sıkıntılarının beklediğini duymuş muydunuz?

Sadece emtia değil, arz zincirlerinin çoğu geri gelmeyecek şekilde kırıldı. Maalesef kimsenin önemsemediği ve geç olana kadar görmezlikten geleceği, gerçekleştirdiği zaman da bir seferlik tali sebeplere bağlayacağı bu konular, hem enflasyonu yüksek tutacak hem de büyümeyi düşürecek ve sonuç stagflasyon olacak. Merkez bankaları para basabiliyor ama gübre basamıyor. Yulaf üretmeyi öğrenmeleri de zor. Ivy League’de tarım dersi olduğunu da sanmıyorum. Ya faizleri artıracaklar ki bunun düşük bir ihtimal olduğunu öngörüyoruz ya da 2008’deki kriz boyutlarına ulaşıp sistematik iflaslar gelene kadar bir şey yapamayıp ardından daha da sonsuz QE, MMT çizgisinde radikal tedbirler alacaklar. FED’in son skandalları örneği bu tip dönemler balon dönemine güvenerek, ‘yenilen her türlü nane’ ortaya çıkmaya başlayacak, kurumlara güven azalacak ve 2009’dan beri yaşadığımız boğa piyasası böyle bitecek.

Yazar:  Murat Berk, Yapı Kredi Yatırım Baş Stratejist

Barclays hisseleri dipten toplama zamanı diyor

Yükselen enerji fiyatları gelişen ülke merkez bankalarının enflasyon problemini artırıyor

IMF 2022’de enflasyonun düşeceğini öngördü ama arz kaynaklı riskleri de hatırlatarak

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz